خطرات فرهنگ متمرکز بر کسب موفقیت

و نحوۀ فرار از چنگ کمال‌گرایی

مانیشا تاکور خودش را فرد موفقی می‌دانست. او از سن کم به ‌دنبال کسب تأیید معلمانش بود و بعد که وارد دنیای کار شد، همواره تلاش می‌کرد تأیید رؤسایش را بگیرد. تحصیل‌کرده تحلیل‌گری مالی در یک دانشگاه آیوی لیگ بود، بیش از هر فرد دیگری در دفتر کار می‌کرد، برای گرفتن پاداش رقابت می‌کرد و اغلب کار را بر روابطش ترجیح می‌داد. همان‌طورکه در کتابش، مانی زِن، بازگو می‌کند، وقتی سعی کرد از شر وسواسش برای کسب موفقیت‌های بیشتر خلاص شود الهاماتی روشن داشت. ولی برای چندین سال نتوانست این کار را راحت انجام دهد.

می‌دانیم که کمال‌گرایی حرفه‌ای -یعنی این احساس که موفقیت هیچ سقفی ندارد- هزینۀ سنگینی برای سلامت روان ما به همراه دارد؛ فرقی نمی‌کند این انگیزه برای رسیدن به موفقیت درونی باشد یا تحت تأثیر عوامل بیرونی ایجاد شده باشد. در هر صورت این طرز فکر به اعتیاد به کار منجر می‌شود و آن نیز به ‌نوبۀ خود می‌تواند به افسردگی و اضطراب منتهی شود. نرخ طلاق در میان معتادان به کار ۴۰ درصد بیشتر از زوج‌هایی است که به اندازه کار می‌کنند. در فرهنگ سخت “۹-۹-۶” چین (که در آن کارکنان ۶ روز در هفته از ۹ صبح تا ۹ شب کار می‌کنند)، روزانه ۱۶۰۰ نفر از شدت کار زیاد بر اثر حملۀ قلبی یا خودکشی جانشان را از دست می‌دهند. بااین‌حال، به گفتۀ توماس کوران، استاد روان‌شناسی دانشکدۀ اقتصاد لندن، در دهه‌های اخیر، فرهنگ‌های متمرکز بر کسب موفقیتِ بیشتر مدام تکثیر‌ شده‌اند. او در کتابش، تلهٔ کمال، دربارۀ کمال‌گرایی می‌گوید : «به نظر می‌رسد کمال‌گرایی شاخصۀ زمان ما باشد.»

مانی زِن: راز پیدا کردن “بسندگی” خویشتن. مانیشا تاکور و لیزا سویتینگهام (هارپر بیزینس، ۲۰۲۳)

اما در طول چند سال اخیر، خودکاوی و فرسودگی روانی فراگیر باعث شده است بسیاری از مردم به کاهش این روند بیندیشند. بعضی از جوانان چینی در پی جنبشی موسوم به “واکنش مسطح” از روند “۹-۹-۶” خارج می‌شوند. در فرهنگ‌های غربی ما علاوه بر رشد جنبش بهزیستی، روندهای “استعفای خاموش” و “کارهای دختران تنبل” را نیز داریم. طبیعتاً، همان‌طور که تاکور می‌نویسد، امکان کاهش ساعات کاری حین کسب درآمد کافی برای گذران زندگی یک نعمت است. اما به این امر نیز اشاره می‌کند که تنها 28 درصد از افرادی که خودشان را معتاد به کار یا کسب موفقیت می‌دانند به‌دلیل ضرورت‌های مالی به کار بیشتر مشغولند. اما مهم است که بقیۀ این افراد دریابند چه چیز دیگری باعث جست‌وجوی بی‌پایان آن‌ها برای موفقیت بیشتر می‌شود.

ممکن است چنین تصور شود که نفس و حرص افراد موفق را به حرکت وا می‌دارد. اما جنیفر برینی والاس، خبرنگار، در کتابش با عنوان همیشه ناکافی، به‌جای این امر به “اضطراب اعتبار اجتماعی” اشاره می‌کند و می‌گوید که این موضوع اغلب در دوران کودکی ریشه دارد و با تقویت آگاهانه یا ناآگاه والدین نیز همراه است؛ همان‌طور که برای تاکور هم این‌طور بوده است. سپس به ویژگی خطرناکی تبدیل می‌شود. او توضیح می‌دهد مغز ما حتی پیشرفتی کوچک در اعتبار اجتماعی خود یا فرزندانمان را با دوپامین، سروتونین، اوکسیتوسین و اندورفین پاداش می‌دهد، درحالی‌که پسرفت ما را با ترشح کورتیزول و تولید استرس مجازات می‌کند. به همین دلیل موفقیت در دوران دانش‌آموزی، کمال‌گرایی حرفه‌ای و بیش از حد کار کردن می‌توانند حسی مانند اعتیاد را به ما القا کنند.

سرانجام تاکور فهمید اخلاق کاری وسواسی‌‌اش ناشی از شرم او در دوران کودکی‌اش بود، زمانی که همکلاسی‌هایش حین بازی اغلب به خاطر چندرگه بودنش، نام غیرانگیسی‌اش‌ و معذب بودنش او را اذیت می‌کردند. اما او در کلاس درس و سپس در محل کار، فضای امن و راهی برای بهبود اعتبارش پیدا کرد. مشکلی که بعدها کشف کرد این قضیه بود که تأییدهای دریافتی او از طریق موفقیت باید مداوم تمدید می‌شدند؛ بنابراین تلاش برای موفقیت حرفه‌ای کاری بی‌پایان بود.

تلۀ کمال: در آغوش گرفتن قدرت به قدر کافی خوب بودن توماس کوران، (اسکریبنر، ۲۰۲۳)

او و والاس پیشنهاد می‌دهند که افرادِ بیش‌ازحد وسواسی باید برای شکستن این چرخه راهی پیدا کنند تا باور کنند که آن‌ها به دلیل کسی که هستند مورد اهمیت‌اند نه به خاطر کارهایشان. همچنین باید عشق و تعلق را جست‌وجو کنند، نه فقط تحسین و اعتبار. والاس عمیقاً به مفهوم “مهم بودن” می‌پردازد: مهم بودن به این معناست که شما در ارتباطات معناداری با دیگران امنیت دارید و احساس کنید که دیده و درک می‌شوید و از شما مراقبت می‌شود‌‌؛ مردم به شما علاقه‌مندند و به گفته‌هایتان توجه می‌کنند؛ در موفقیت‌های شما شریک می‌شوند؛ پس از شکست‌ از شما حمایت می‌کنند؛ و برای راهنمایی و کمک گرفتن به شما اعتماد می‌کنند. دانش‌آموزان دبیرستانی که احساس می‌کنند واقعاً برای والدینشان مهم هستند -نه فقط به این خاطر که آنچه به آن‌ها گفته شده را انجام می‌دهند یا انتظارات والدینشان را برآورده می‌کنند- اعتماد به نفس بالاتری دارند و نرخ افسردگی، اضطراب، سوءمصرف مواد و خودکشی آن‌ها نسبت به آن دسته از همسالانشان که کمتر احساس اهمیت می‌کنند، پایین‌تر است.

البته سخت است که از لحاظ زیست‌شناسی و روان‌شناسی اعتیادتان به موفقیت را ترک کنید؛ آن هم وقتی اقتصاد و جامعۀ پیرامون با شما مقابله می‌کنند. کوران در بررسی کمال‌گرایی ناسالم، فرهنگ دستاورد سرمایه‌داری را به‌طور مستقیم هدف قرار داده است. او می‌نویسد: «کمال‌گرایی تعریف روان‌شناسی یک سیستم اقتصادی است که مصمم است از حدود انسانی و زمینی فراتر برود.» اما او انتقادات بسیار شدیدتری از رسانه‌های اجتماعی و تبلیغاتی می‌کند که از ضعف‌های ما بهره می‌بردند. شبکه‌های اجتماعی با ارائۀ تبلیغاتی برای محصولات و خدماتی که به ما قول می‌دهند اعتبارمان را افزایش دهند درآمد کسب می‌کنند، درحالی‌که این تبلیغات -و پُست‌های مرتبط با آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی- فقط اضطراب‌ ما را بیشتر می‌کنند. او می‌گوید راه‌حلی آسان برای این مشکل وجود دارد: از وقت‌گذرانی در فضای مجازی خودداری کنید. تحقیقات نشان داده‌اند که حتی یک ساعت استفادۀ کمتر از شبکه‌های اجتماعی در تلفن‌های هوشمند در طول روز، به‌طور چشمگیری علائم افسردگی و اضطراب را کاهش و شادی و سلامتی را افزایش می‌دهد.

برای مشاهده ادامه متن مقاله، اشتراک تهیه نمایید.