ترکیب مغز ما پس از مصرف مواد

چیزهایی که درباره‌ی مواد روان‌گردان می‌دانیم و چیزهایی که نمی‌دانیم

داروهای روان‌گردان یا موادی که عملکرد مغز را تغییر می‌دهند، جدید نیستند. انسان‌ها هزاران سال است که از آن‌ها استفاده می‌کنند و امروز میلیون‌ها نفر برای کسب آرامش، افزایش بهره‌وری یا اجرای ساده‌ترین عملکرد به آن‌ها متکی هستند – چه نوشیدنی باشد و چه آدرال، علف یا پروزاک!

بنابراین مطالعه‌ی سه کتابی که می‌گویند هیچ‎‌کس از پروسه‌ی عملکرد مواد مخدر خبر ندارد یا نمی‌داند چگونه از آن‌ها استفاده کند تا عواید حاصله بر هزینه‌ی تهیه‌ی آن‌ها بچربد، می‌تواند هیجان‌انگیز باشد. اگرچه محققین و پزشکان می‌توانند عواقب مصرف داروهای روان‌گردان را بر ما توصیف کنند، اما درباره‌ی چگونگی و چرایی تاثیرگذاری‌شان چیزی نمی‌دانند. چه داروهای غیرقانونی (فرضاً ال‌اس‌دی) و چه قانونی‌ها (در حین نگارش این جمله، در حال بالا کشیدن سومین فنجان قهوه‌ام در همین امروز هستم) یا مواردی که دارای حق اختراع و تجویزشده هستند را مصرف کنیم، همیشه هم این‌گونه نیست که فاز پس از مصرف به مذاقمان خوش بیاید.



کتاب «رویاهای آبی» نوشته‌ی روان‌شناسی به نام لورن اسلیترِ، تاریخچه‌ی پیچیده‌ی داروهای روان‌گردان را بررسی می‌کند. او می‌گوید این تفکر که پزشکی مدرن به‌عنوان یک سیستم شیک جایگزین درمان‌های خام پیشین شده، وسوسه‌کننده – اما نادرست – است. به گفته‌ی او، در روانشناسی لزوماً جدیدترین تکنیک‌ها بهتر از قدیمی‌ها نیستند.

تورازین را در نظر بگیرید که به گفته‌ی اسلیتر، «پنیسیلینِ» عرصه‌ی روانشناسی است. وقتی این دارو در اوایل دهه‌ی 50 ساخته شد، آن را یک داروی معجزه‌آسا می‌خواندند. دکترها هنوز شروع به مطالعه‌ی شیمی اعصاب نکرده بودند، بنابراین هنوز نمی‌دانستند که تورازین چگونه بیماران بی‌ثبات را به خودِ معمولشان بازمی‌گرداند. و بااین‌حال دارو جا افتاد – ابتدا به‌آرامی در بیمارستان‌های بومی فرانسه و سپس با سرعت بسیار بیشتر در سایر بخش‌های اروپا و سرتاسر ایالات متحده. با گسترش این دارو، تورازین زندگی افراد جای‌جای دنیا را عوض کرد و به شکل قابل توجهی جمعیت تیمارستان‌ها را کاهش داد.

سپس پس از سال‌ها موفقیت، آن را به خاطر داروهایی که گفته می‌شد ایمن‌تر و موثرتر هستند دور انداختند، اگرچه حقیقتاً مشخص نبود که چنین ادعایی درست باشد. اسلیتر می‌گوید هر یک از این داروها عوارض جانبی خودشان را داشتند؛ غالباً انتخاب یک دارو، انتخاب میان بد و بدتر است. این چرخه با ضدروان‌پریشی، ضدافسردگی و سایر قرص‌ها ادامه می‌یابد. اسلیتر اشاره می‌کند کمپانی‎‌های داروسازی که داروهای جدید را اختراع و بازاریابی می‌کنند، در پشت‌صحنه در تکاپو هستند تا آن‌ها را با قدیمی‌ترها جایگزین کنند، چه بهتر باشند و چه نباشند.

«نابغه‌ی درون» نوشته‌ی دیوید آدام، یکی از ویراستاران مجله نیچر، از دنیای پزشکی بیرون می‌آید و به مدارس و محیط کار می‌رود و ما را با آخرین پیشرفت‌‌های علم اعصاب آشنا می‌کند – الگوی روبه‌رشدی که در زمینه‌ی استفاده از «داروهای هوش» نظیر مودافینیل برای افزایش هوش، حافظه و قدرت‌های ذهنی وجود دارد.

مردم از دیرباز مجذوب مباحثی همچون هوش و بهترین نحوه‌ی سنجش آن شده بودند، اما تعریف هوش می‌تواند به ترفندهای خاص خودش نیاز داشته باشد. در جوامع غربی، غالباً آن را سرعت پردازش‌ ذهن یک نفر قلمداد می‌کنند، درحالی‌که در فرهنگ‌‎های شرقی، بیشتر آن را قابلیتی برای کنترل شرایط دشوار می‌دانند. بنا به نوشته‌ی آدامز، هوش هرچه باشد نقش مهمی را در زندگی روزانه‌ی ما ایفا می‌کند و بر نحوه‌ی گنجاندن دانش‌آموزان در رده‌های مختلف کلاسی، ارتقا یا عدم ارتقای کارکنان و ادامه‌ی قرار گذاشتن افراد با همدیگر تاثیر می‌گذارد.

بنابراین این چشم‌انداز که ذهن فرد با مصرف یک قرص شارژ شود، بسیار جذابیت دارد (فرهنگ عامه موافق است: فیلم‌هایی همچون «بدون محدودیت» و فیلم «لوسی» که متاسفانه دست‌کم گرفته شد، پیرامون شخصیت‌هایی است که پتانسیل کامل مغزهایشان را گشوده‌اند و به نتایج قابل توجهی دست یافته‌اند).

شاید فکر کنید که این داروهای هوش اشتراکات اندکی با داروهای روانی دارند، اما ملاحظات اخلاقی مربوط به آن‌ها مشابه است. آدام ما را با مسائل حیرت‌آور افزایش‌دهنده‌های جدید هوش درگیر می‌کند: آن‌ها در اختیار چه افرادی هستند؟ همه؟ تنها افرادی که ضریب هوشی‌شان کمتر از متوسط است؟ آیا بیمه پول این داروها را می‌دهد؟ چه می‌شود اگر فرد بدون نسخه مبادرت به مصرف آن‌ها نماید؟ اگر هم‌کلاسی‌ها یا همکارانتان شروع به استفاده از آن‌ها کنند چه؟ آیا باید شما هم به مصرفشان روی بیاورید تا پابه‌‍‌پا پیش بروید؟

برای مشاهده ادامه متن مقاله، اشتراک تهیه نمایید.