در هنگام مذاکره در شرایط بحرانی از این دام‌ها دوری کنید
در حال حاضر در سراسر جهان، مذاکرات بی‌شماری در حال وقوع است، نتایج این مذاکرات روی مرگ و زندگی انسان‌ها اثر مستقیمی دارد. مدیران و مشاوران در بسیاری از مدارس، شهرداری‌ها، دانشگاه‌ها، هیئت‌مدیره‌ها، فرمانداری‌ها و کاخ‌های ریاست جمهوری درکمال ناامیدی، سیاست‌های مربوط به فاصله‌گذاری اجتماعی، کاهش تراکم جمعیت، تعیین محدودیت‌ها، اصول آرام سازی جو عمومی، دور کاری، تدریس آنلاین و … را مورد بحث و بررسی قرار می‌دهند. این موارد در کنار دیگر مسائل، سرنوشت شیوع این بیماری همه گیر را تعیین می‌کند.
بسیاری از تصمیم گیر‌ی ها در هنگام بحران از طریق مذاکره اتخاذ می‌شود. وقوع برخی از بحران‌ها نظیر سقوط بازارهای سهام، وقوع بلایای طبیعی و حتی جنگ‌ها را نیز می‌توان تا حدودی پیش بینی کرد و اقدامات لازم را در جهت مواجهه با این بحران‌ها نیز در نظر گرفت. اما بیماری همه گیر کرونا که با نام کووید ۱۹ شناخته می‌شود، از این دست بحران‌ها نیست. سرعت بالای شیوع و شدت خطرات بالقوه ناشی از این ویروس، عدم قطعیت الگوی انتشار ویروس و از همه مهمتر، نوظهور بودن آن، این بحران را از سایر بحران ها متمایز کرده است. فاکتورهایی از این دست ترس و وحشت را برای بسیاری از افراد در پی دارند. در این مذاکرات لزوم مشارکت مردم در مذاکرات و تصمیم گیر‌ی در راستای یافتن راهکارهای احتمالی نیز بیش از پیش تاکید شده است.
در واقع در چنین شرایطی، خرد جمعی در مذاکرات و به کار گیر‌ی راهکارها باید به خوبی به کار گرفته شود. اگرچه هنگامی که با چنین بحران‌هایی روبرو می‌شویم، دست کم در معرض خطر دو مخمصه قرار داریم که چنین کاری را به مراتب دشوارتر و حتی در مواردی نامناسب می‌کند.
گذر زمان در بحران‌ها کندتر و نابهنجار به نظر می‌رسد اما در هنگام ترس و وحشت، حتی گذر دقایق نیز به خوبی احساس می‌شوند. در این شرایط حتی اندیشیدن به چیزی جز ضرورت‌ها پیش‌پا افتاده به نظر می‌رسد. زمانی که متقاعد شویم این بحران روی داده است، تمام حواس خود را روی تأمین نیازهای ضروری متمرکز خواهیم کرد. حتی اگر این ضرورت، احتکار دستمال توالت باشد؛ چراکه ممکن است، فردایی در کار نباشد. این افکار چندان دور از انتظار نیست و همه آنها نیز غیرمنطقی نیستند. در واقع به موقع واکنش نشان دادن، بسیار اهمیت دارد؛ چراکه در هنگام مواجه با بحرانی مانند کووید-19، رعایت جوانب احتیاط و معیارهای اولیه می‌تواند سرنوشت را به کلی متحول کند.
با این حال، توصیه‌ها در خصوص برگزاری یک مذاکره استاندارد حاکی از آن است که مذاکره باید با در نظر گرفتن یک بازه زمانی طولانی مدت به انجام برسد. این مذاکرات چه تأثیراتی را در پی خواهند داشت؟ تأثیرات ناخواسته ای که از تصمیم گیر‌ی امروز من بر جای می‌ماند، چه خواهد بود؟ دانشمند علوم سیاسی، رابرت اکسلرود، این مفهوم را اینگونه نام گذاری کرده است: «سایه فردا».
البته! سر ظهر هیچ سایه‌ای در کار نیست. در لحظه‌های اضطراب و تشویش، فردا بسیار دورتر به نظر می‌رسد. در بحران‌هایی نظیر کووید -19، افرادی که درگیر این ماجرا هستند نسبت به زمان چشم‌اندازهای متفاوتی دارند. به عنوان مثال کارشناسان به واسطه مدارک و شواهد جدیدی که به دست آمده است؛ شهروندان به واسطه اعتیاد به رسانه؛ سیاستمداران به واسطه برگزاری دورهای انتخاباتی؛ کارمندان به واسطه تغییر مدل‌های کسب‌وکار و هیئت مدیره ها به واسطه نگرانی از میزان بدهی برداشت متفاوتی از زمان در دست دارند.
با این وجود، بحران به اندازه‌ای وحشتناک است که نمی‌توان از عواقب دراز مدت آن چشم پوشی کرد. ویروس کرونا سرانجام و در کمال امیدواری به زودی از میان برداشته می‌شود و تصمیمات موقتی که پیامدهای کوتاه مدت و بلند مدت کرونا را نادیده می‌گیرند؛ منجر به عدم آمادگی مؤسسات و در برخی از موارد آسیب دیدگی آنها شوند. در این صورت آنها قادر نخواهند بود، پس از پایان بحران به وضیعت عادی بازگردند.
راهکار احتمالی: انتخاب ساده ای نخواهد بود و خوشبختانه ما مجبور نیستیم، میان حال و بازه زمانی بلند مدت انتخاب کنیم. نباید هم این کار را انجام دهیم. شاید دانستن این نکته برای درک آنچه لارنس ساسکیند «محدوده احتمالی» می نامد، مفید باشد.
به عنوان مثال، بیاید فرض کنیم شما عضو هیئت رئیسه یک مدرسه هستید و تصمیم گرفته اید که از آموزش مجازی برای ادامه نیمسال تحصیلی استفاده کنید. مسلماً اولویت اصلی برای شما حفظ سلامت و امنیت دانش آموزان، اساتید و کارکنان است. والدین و دانش آموزان در این اندیشه‌اند که آیا فارغ‌التحصیلی در کار خواهد بود؟ این تغییرات چه تأثیری بر نمره‌های آنها خواهد داشت؟ و تمام اینها چه اثراتی بر روی هدف‌هایی که برای آینده در سر دارند، خواهد گذاشت؟ به عنوان مثال این تغییرات چه اثری روی قبولی در دانشگاه یا پذیرش در شغل مورد نظر خواهد داشت؟
بسیاری از تصمیم گیر‌ی ها در هنگام بحران از طریق مذاکره اتخاذ می‌شود. وقوع برخی از بحران‌ها نظیر سقوط بازارهای سهام، وقوع بلایای طبیعی و حتی جنگ‌ها را نیز می‌توان تا حدودی پیش بینی کرد و اقدامات لازم را در جهت مواجهه با این بحران‌ها نیز در نظر گرفت. اما بیماری همه گیر کرونا که با نام کووید ۱۹ شناخته می‌شود، از این دست بحران‌ها نیست. سرعت بالای شیوع و شدت خطرات بالقوه ناشی از این ویروس، عدم قطعیت الگوی انتشار ویروس و از همه مهمتر، نوظهور بودن آن، این بحران را از سایر بحران ها متمایز کرده است. فاکتورهایی از این دست ترس و وحشت را برای بسیاری از افراد در پی دارند. در این مذاکرات لزوم مشارکت مردم در مذاکرات و تصمیم گیر‌ی در راستای یافتن راهکارهای احتمالی نیز بیش از پیش تاکید شده است.
در واقع در چنین شرایطی، خرد جمعی در مذاکرات و به کار گیر‌ی راهکارها باید به خوبی به کار گرفته شود. اگرچه هنگامی که با چنین بحران‌هایی روبرو می‌شویم، دست کم در معرض خطر دو مخمصه قرار داریم که چنین کاری را به مراتب دشوارتر و حتی در مواردی نامناسب می‌کند.
حرکت از محدوده قطعی به سوی محدوده احتمالی
گذر زمان در بحران‌ها کندتر و نابهنجار به نظر می‌رسد اما در هنگام ترس و وحشت، حتی گذر دقایق نیز به خوبی احساس می‌شوند. در این شرایط حتی اندیشیدن به چیزی جز ضرورت‌ها پیش‌پا افتاده به نظر می‌رسد. زمانی که متقاعد شویم این بحران روی داده است، تمام حواس خود را روی تأمین نیازهای ضروری متمرکز خواهیم کرد. حتی اگر این ضرورت، احتکار دستمال توالت باشد؛ چراکه ممکن است، فردایی در کار نباشد. این افکار چندان دور از انتظار نیست و همه آنها نیز غیرمنطقی نیستند. در واقع به موقع واکنش نشان دادن، بسیار اهمیت دارد؛ چراکه در هنگام مواجه با بحرانی مانند کووید-19، رعایت جوانب احتیاط و معیارهای اولیه می‌تواند سرنوشت را به کلی متحول کند.
با این حال، توصیه‌ها در خصوص برگزاری یک مذاکره استاندارد حاکی از آن است که مذاکره باید با در نظر گرفتن یک بازه زمانی طولانی مدت به انجام برسد. این مذاکرات چه تأثیراتی را در پی خواهند داشت؟ تأثیرات ناخواسته ای که از تصمیم گیر‌ی امروز من بر جای می‌ماند، چه خواهد بود؟ دانشمند علوم سیاسی، رابرت اکسلرود، این مفهوم را اینگونه نام گذاری کرده است: «سایه فردا».
البته! سر ظهر هیچ سایه‌ای در کار نیست. در لحظه‌های اضطراب و تشویش، فردا بسیار دورتر به نظر می‌رسد. در بحران‌هایی نظیر کووید -19، افرادی که درگیر این ماجرا هستند نسبت به زمان چشم‌اندازهای متفاوتی دارند. به عنوان مثال کارشناسان به واسطه مدارک و شواهد جدیدی که به دست آمده است؛ شهروندان به واسطه اعتیاد به رسانه؛ سیاستمداران به واسطه برگزاری دورهای انتخاباتی؛ کارمندان به واسطه تغییر مدل‌های کسب‌وکار و هیئت مدیره ها به واسطه نگرانی از میزان بدهی برداشت متفاوتی از زمان در دست دارند.
با این وجود، بحران به اندازه‌ای وحشتناک است که نمی‌توان از عواقب دراز مدت آن چشم پوشی کرد. ویروس کرونا سرانجام و در کمال امیدواری به زودی از میان برداشته می‌شود و تصمیمات موقتی که پیامدهای کوتاه مدت و بلند مدت کرونا را نادیده می‌گیرند؛ منجر به عدم آمادگی مؤسسات و در برخی از موارد آسیب دیدگی آنها شوند. در این صورت آنها قادر نخواهند بود، پس از پایان بحران به وضیعت عادی بازگردند.
راهکار احتمالی: انتخاب ساده ای نخواهد بود و خوشبختانه ما مجبور نیستیم، میان حال و بازه زمانی بلند مدت انتخاب کنیم. نباید هم این کار را انجام دهیم. شاید دانستن این نکته برای درک آنچه لارنس ساسکیند «محدوده احتمالی» می نامد، مفید باشد.
به عنوان مثال، بیاید فرض کنیم شما عضو هیئت رئیسه یک مدرسه هستید و تصمیم گرفته اید که از آموزش مجازی برای ادامه نیمسال تحصیلی استفاده کنید. مسلماً اولویت اصلی برای شما حفظ سلامت و امنیت دانش آموزان، اساتید و کارکنان است. والدین و دانش آموزان در این اندیشه‌اند که آیا فارغ‌التحصیلی در کار خواهد بود؟ این تغییرات چه تأثیری بر نمره‌های آنها خواهد داشت؟ و تمام اینها چه اثراتی بر روی هدف‌هایی که برای آینده در سر دارند، خواهد گذاشت؟ به عنوان مثال این تغییرات چه اثری روی قبولی در دانشگاه یا پذیرش در شغل مورد نظر خواهد داشت؟
نویسنده
عادل نجم استاد سابق دانشکده مطالعات جهانی در دانشگاه بوستون است. او همچنین در زمینه مذاکرات بین المللی نیز تحقیق می کند. در سال 2011 به عنوان نایب رئیس دانشگاه مدیریت علوم لاهوره در پاکستان با مشکلات استخوان شکنی دست به گریبان شد و مجبور شد دستور سختی را صادر کند. او برای نخستین بار در تاریخ این دانشگاه دستور تعطیلی دانشگاه را صادر کرد و پس از عبور از وضعیت بحرانی همه چیز را به حالت اولیه بازگرداند.
نظرات شما