همان‌طور که دنیا تغییر میکند، رهبران هم باید تغییر کنند
بر اساس تحقیقات، هر دوره به روش‌های متفاوتی نیاز دارد
بیش از 20 سال پیش، من و همکارم آنتونی مایو جاه‌طلبانه‌ترین پروژۀ تحقیقاتی عمرم را آغاز کردیم. کار ما با این پرسش آغاز شد: رهبران خارق‌العادۀ کسب‌وکار چه خصوصیات بارزی دارند؟ برای پاسخگویی به این سوال، فهرستی از 1000 رهبر برجستۀ آمریکایی در قرن بیستم گردآوری کردیم و مطالعات عمیقی روی آن‌ها انجام دادیم.
یافتههای ما غافلگیرکننده بود: بیش از اینکه خصوصیات جاودانۀ رهبران به چشم بیاید، توانایی آن‌ها در تشخیص و سازگاری با موقعیت‌ها موجب موفقیتشان می‌شود. آن‌ها روح زمانه – روحیات، ایده‌ها و عقاید معرف هر دورۀ زمانی – را درک می‌کنند و غنیمت می‌شمارند.
به‌بیان‌دیگر رهبری کارآمد، بستگی زیادی به چارچوب و موقعیت دارد: شاید شخص موفق در این زمانه، در سایر دوره‌های زمانی به جایی نمی‌رسید. بر اساس اولین تحقیقمان که سال 2005 در مجلۀ کسب‌وکار هاروارد منتشر شد، روح زمانه از شش مؤلفه تشکیل می‌شود: رویدادهای جهانی، مداخلات دولتی، رابطۀ کارگر و کارفرما، جمعیت‌شناسی، آداب‌ورسوم اجتماعی و چشم‌انداز فناوری. تشخیص تحولات هر یک از این عوامل و بهره‌برداری از این دانش را «هوش موقعیتی» می‌نامیم.
جدیدترین تغییر رهبری اپل، اهمیت هوش موقعیتی را نشان می‌دهد. در دهۀ 2000، استیو جابز به کمپانی کمک کرد تا چند نوآوری ساختارشکن ازجمله آی‌پاد و آی‌فون را معرفی کند. از زمان مرگ غیرمنتظرۀ جابز در سال 2011، تیم کوک مدیریت کمپانی را در دست گرفته تا هدایتگر سازمان در عصر رقابت شدید روی گوشی‌های هوشمند باشد. کوک مدرک MBA دارد و با مدیریت زنجیرۀ تامین اپل رشد کرد. او کاملاً متناسب با این زمانه می‌اندیشد و نه‌تنها در پی ساخت محصولات جدید بلکه ارائه خدمات نوین است تا اکوسیستم سرزنده و سودآوری برای آی‌اواس بسازد. کوک از تدریجی بودن نوآوری محصول خبر داشت، بنابراین مسیر متفاوتی برای موفقیت اپل یافت. در زمانه‌ای که کارکنان خواهان افزایش فعالیت‌های اجتماعی رهبران هستند، کوک به یکی از مدافعان سرسخت حقوق دگرباشان تبدیل شده است. سبک رهبری کوک با جابز فرق میکند، اما هوش موقعیتی به او کمک کرده تا خود را با این زمانۀ متفاوت تطبیق دهد. نتایج او نیز چشمگیر بوده، به‌گونه‌ای که ارزش بازار اپل هشت برابر شده است.
اکنون چرا باید دربارۀ این تحقیق تجدیدنظر کنیم؟ با توجه به پاندمی کرونا (از بین نرفتن ویروس) و ازسرگیری مجدد جنگ سرد با اتفاقات کشور اوکراین، بی‌تردید زمانۀ کنونی فرق میکند. بیایید شش عامل بالا را مرور کنیم:
رویدادهای جهانی: حتی پیش از حملۀ روسیه به اوکراین، هر دو کشور روسیه و چین نشانه‌های نارضایتی خود از سلطۀ آمریکا بر نظم جهانی را بروز داده بودند. اما جنگ اوکراین تغییرات اساسی در موقعیت ژئوپلیتیک دنیا به وجود آورده و این پیامدهای بسیار بزرگی برای رهبران کسب‌وکار دارد. خیلی از آن‌ها مجبور شدند کسب‌وکار خود در روسیه را متوقف کنند؛ انتخابی با ملاحظات اخلاقی، اقتصادی و سیاسی که برخی مدیرعامل‌ها اصلاً آمادۀ پذیرش آن نبودند. ترکیب کشمکش‌های ژئوپلیتیک و پاندمی، موجب تجدیدنظر رهبران دربارۀ ردپای جغرافیایی و زنجیره‌های تامینشان شده است. خیلی‌ها عصر جهانی‌سازی گسترده را رو به پایان می‌دانند و مترصد فرصت‌هایی برای بومی‌سازی کسب‌وکارهای خود هستند تا تاب‌آوری بیشتری در مقابل آشفتگی‌های بین‌المللی داشته باشند.
مداخلات دولتی: دوجناحی بودن انتخابات آمریکا و بنبستهای ناشی از آن در واشنگتن، ابهامات زیادی دربارۀ لوایح قانونی قابل انتظار در دهۀ آتی ایجاد میکند. درعین‌حال میزان هزینه‌های دولت برای مقابله با همه‌گیری کرونا و تلاش کنونی آن برای کنترل تورم را در نظر بگیرید. با اینکه مدت‌هاست سیاست تسهیل کمّی اجرا می‌شد، اما در آینده نرخ بهره افزایش می‌یابد، هزینه‌های سرمایه بیشتر می‌شود و همین پیامدهای ادامه‌داری برای کل اقتصاد دارد. همچنین زمزمۀ تصویب قوانین سخت‌گیرانه‌تر برای کمپانی‌های فناوری و وضع مالیات‌های جدید برای ابرثروتمندان مطرح شده است. شاید این طرح‌ها هیچ‌گاه تصویب نشوند، اما حمایت گستردۀ سیاست‌مداران برجسته از آن‌ها نشانه‌ای از افزایش مداخلات دولتی طی سالیان آتی خواهد بود.
بازار کار: با عبور از همه‌گیری کرونا، کارکنان در حال تجدیدنظر دربارۀ حرفۀ شغلی و رابطۀ خود با مشاغل هستند. طی بیش از سی سال تدریس در دانشکدۀ کسب‌وکار هاروارد، تعداد زیادی از دانشجویان مستعد MBA را دیده‌ام که سراغ موفق‌ترین رشته‌های کنونی بازار کار می‌روند؛ حوزه‌ای که در آن لحظه پررونق‌ترین و بهترین فرصت برای پیشرفتشان به نظر می‌رسد. بنابراین در مقطعی وال‌استریت روی بورس است، در ادامه نوبت مشاوره می‌شود و سپس کارآفرینی و سرمایه‌‌گذاری خصوصی سر زبان‌ها می‌افتد. اما امروزه کارکنان طبقات اقتصادی-اجتماعی گوناگون در حال تجدیدنظر دربارۀ تعهدشان به کارفرمایان و منصفانه بودن رابطۀ کنونی میان سرمایه و بازار کار هستند. در همین راستا رأی مثبت کارکنان آمازون به تاسیس اولین اتحادیۀ کارگری خودشان را در نظر بگیرید. کارکنان سایر کمپانی‌ها نیز خواهان استقلال و حق کار و زندگی در محل دلخواه خودشان هستند. بخش بزرگ‌تری از کارمندان، خویش‌‌فرمایی و اقتصاد گیگ را انتخاب می‌کنند. پیشرفت هوش مصنوعی نیز تعداد بیشتری از مشاغل کنونی را تهدید میکند. با توجه به تمام این پیشرفت‌ها، رهبران کسب‌وکار باید دربارۀ آیندۀ کار تجدیدنظر کنند.
جمعیت‌شناسی: نرخ باروری سراسر دنیا رو به کاهش است. جمعیتِ در سن کار آمریکا رو به کاهش است؛ با توجه به بازنشستگی نسل ایکس و بیبی‌بومرها، طبقۀ پرجمعیتی از بازنشسته‌ها به وجود می‌آید و بازار کار به میلنیال‌ها و نسل زد سپرده می‌شود. این تغییرات جمعیت‌شناختی، چالش‌ها و فرصت‌های خودش را به دنبال دارد. با توجه به افزایش سن کشور، به‌احتمال‌زیاد هزینه‌های خدمات درمانی نیز افزایش می‌یابد و فشار بیشتری به دولت و جیب شهروندان وارد می‌شود؛ بنابراین باید راهکارهای خلاقانه‌تری برای افزایش کیفیت خدمات درمانی و کاهش هزینه‌ها داشته باشیم. با توجه به افزایش تعداد افرادی که از مزایای بازنشستگی استفاده می‌کنند، به‌احتمال‌زیاد شاهد افزایش تنش‌های سیاسی میان نسل‌ها خواهیم بود. همچنین ازآنجایی‌که نسل زد در دنیای دیجیتال زاده شده است، با اشتیاق بیشتری متاورس را می‌پذیرد؛ درحالی‌که شهروندان مسن‌تر کماکان به‌دنبال ارتباط رودررو هستند. بنابراین احتمالاً کسب‌وکارها مجبور می‌شوند دسته‌بندی سفت‌وسخت‌تری میان گروه‌های سنی انجام دهند.
بیش از 20 سال پیش، من و همکارم آنتونی مایو جاه‌طلبانه‌ترین پروژۀ تحقیقاتی عمرم را آغاز کردیم. کار ما با این پرسش آغاز شد: رهبران خارق‌العادۀ کسب‌وکار چه خصوصیات بارزی دارند؟ برای پاسخگویی به این سوال، فهرستی از 1000 رهبر برجستۀ آمریکایی در قرن بیستم گردآوری کردیم و مطالعات عمیقی روی آن‌ها انجام دادیم.
یافتههای ما غافلگیرکننده بود: بیش از اینکه خصوصیات جاودانۀ رهبران به چشم بیاید، توانایی آن‌ها در تشخیص و سازگاری با موقعیت‌ها موجب موفقیتشان می‌شود. آن‌ها روح زمانه – روحیات، ایده‌ها و عقاید معرف هر دورۀ زمانی – را درک می‌کنند و غنیمت می‌شمارند.
به‌بیان‌دیگر رهبری کارآمد، بستگی زیادی به چارچوب و موقعیت دارد: شاید شخص موفق در این زمانه، در سایر دوره‌های زمانی به جایی نمی‌رسید. بر اساس اولین تحقیقمان که سال 2005 در مجلۀ کسب‌وکار هاروارد منتشر شد، روح زمانه از شش مؤلفه تشکیل می‌شود: رویدادهای جهانی، مداخلات دولتی، رابطۀ کارگر و کارفرما، جمعیت‌شناسی، آداب‌ورسوم اجتماعی و چشم‌انداز فناوری. تشخیص تحولات هر یک از این عوامل و بهره‌برداری از این دانش را «هوش موقعیتی» می‌نامیم.
جدیدترین تغییر رهبری اپل، اهمیت هوش موقعیتی را نشان می‌دهد. در دهۀ 2000، استیو جابز به کمپانی کمک کرد تا چند نوآوری ساختارشکن ازجمله آی‌پاد و آی‌فون را معرفی کند. از زمان مرگ غیرمنتظرۀ جابز در سال 2011، تیم کوک مدیریت کمپانی را در دست گرفته تا هدایتگر سازمان در عصر رقابت شدید روی گوشی‌های هوشمند باشد. کوک مدرک MBA دارد و با مدیریت زنجیرۀ تامین اپل رشد کرد. او کاملاً متناسب با این زمانه می‌اندیشد و نه‌تنها در پی ساخت محصولات جدید بلکه ارائه خدمات نوین است تا اکوسیستم سرزنده و سودآوری برای آی‌اواس بسازد. کوک از تدریجی بودن نوآوری محصول خبر داشت، بنابراین مسیر متفاوتی برای موفقیت اپل یافت. در زمانه‌ای که کارکنان خواهان افزایش فعالیت‌های اجتماعی رهبران هستند، کوک به یکی از مدافعان سرسخت حقوق دگرباشان تبدیل شده است. سبک رهبری کوک با جابز فرق میکند، اما هوش موقعیتی به او کمک کرده تا خود را با این زمانۀ متفاوت تطبیق دهد. نتایج او نیز چشمگیر بوده، به‌گونه‌ای که ارزش بازار اپل هشت برابر شده است.
نشانه‌های تحول
اکنون چرا باید دربارۀ این تحقیق تجدیدنظر کنیم؟ با توجه به پاندمی کرونا (از بین نرفتن ویروس) و ازسرگیری مجدد جنگ سرد با اتفاقات کشور اوکراین، بی‌تردید زمانۀ کنونی فرق میکند. بیایید شش عامل بالا را مرور کنیم:
رویدادهای جهانی: حتی پیش از حملۀ روسیه به اوکراین، هر دو کشور روسیه و چین نشانه‌های نارضایتی خود از سلطۀ آمریکا بر نظم جهانی را بروز داده بودند. اما جنگ اوکراین تغییرات اساسی در موقعیت ژئوپلیتیک دنیا به وجود آورده و این پیامدهای بسیار بزرگی برای رهبران کسب‌وکار دارد. خیلی از آن‌ها مجبور شدند کسب‌وکار خود در روسیه را متوقف کنند؛ انتخابی با ملاحظات اخلاقی، اقتصادی و سیاسی که برخی مدیرعامل‌ها اصلاً آمادۀ پذیرش آن نبودند. ترکیب کشمکش‌های ژئوپلیتیک و پاندمی، موجب تجدیدنظر رهبران دربارۀ ردپای جغرافیایی و زنجیره‌های تامینشان شده است. خیلی‌ها عصر جهانی‌سازی گسترده را رو به پایان می‌دانند و مترصد فرصت‌هایی برای بومی‌سازی کسب‌وکارهای خود هستند تا تاب‌آوری بیشتری در مقابل آشفتگی‌های بین‌المللی داشته باشند.
مداخلات دولتی: دوجناحی بودن انتخابات آمریکا و بنبستهای ناشی از آن در واشنگتن، ابهامات زیادی دربارۀ لوایح قانونی قابل انتظار در دهۀ آتی ایجاد میکند. درعین‌حال میزان هزینه‌های دولت برای مقابله با همه‌گیری کرونا و تلاش کنونی آن برای کنترل تورم را در نظر بگیرید. با اینکه مدت‌هاست سیاست تسهیل کمّی اجرا می‌شد، اما در آینده نرخ بهره افزایش می‌یابد، هزینه‌های سرمایه بیشتر می‌شود و همین پیامدهای ادامه‌داری برای کل اقتصاد دارد. همچنین زمزمۀ تصویب قوانین سخت‌گیرانه‌تر برای کمپانی‌های فناوری و وضع مالیات‌های جدید برای ابرثروتمندان مطرح شده است. شاید این طرح‌ها هیچ‌گاه تصویب نشوند، اما حمایت گستردۀ سیاست‌مداران برجسته از آن‌ها نشانه‌ای از افزایش مداخلات دولتی طی سالیان آتی خواهد بود.
بازار کار: با عبور از همه‌گیری کرونا، کارکنان در حال تجدیدنظر دربارۀ حرفۀ شغلی و رابطۀ خود با مشاغل هستند. طی بیش از سی سال تدریس در دانشکدۀ کسب‌وکار هاروارد، تعداد زیادی از دانشجویان مستعد MBA را دیده‌ام که سراغ موفق‌ترین رشته‌های کنونی بازار کار می‌روند؛ حوزه‌ای که در آن لحظه پررونق‌ترین و بهترین فرصت برای پیشرفتشان به نظر می‌رسد. بنابراین در مقطعی وال‌استریت روی بورس است، در ادامه نوبت مشاوره می‌شود و سپس کارآفرینی و سرمایه‌‌گذاری خصوصی سر زبان‌ها می‌افتد. اما امروزه کارکنان طبقات اقتصادی-اجتماعی گوناگون در حال تجدیدنظر دربارۀ تعهدشان به کارفرمایان و منصفانه بودن رابطۀ کنونی میان سرمایه و بازار کار هستند. در همین راستا رأی مثبت کارکنان آمازون به تاسیس اولین اتحادیۀ کارگری خودشان را در نظر بگیرید. کارکنان سایر کمپانی‌ها نیز خواهان استقلال و حق کار و زندگی در محل دلخواه خودشان هستند. بخش بزرگ‌تری از کارمندان، خویش‌‌فرمایی و اقتصاد گیگ را انتخاب می‌کنند. پیشرفت هوش مصنوعی نیز تعداد بیشتری از مشاغل کنونی را تهدید میکند. با توجه به تمام این پیشرفت‌ها، رهبران کسب‌وکار باید دربارۀ آیندۀ کار تجدیدنظر کنند.
جمعیت‌شناسی: نرخ باروری سراسر دنیا رو به کاهش است. جمعیتِ در سن کار آمریکا رو به کاهش است؛ با توجه به بازنشستگی نسل ایکس و بیبی‌بومرها، طبقۀ پرجمعیتی از بازنشسته‌ها به وجود می‌آید و بازار کار به میلنیال‌ها و نسل زد سپرده می‌شود. این تغییرات جمعیت‌شناختی، چالش‌ها و فرصت‌های خودش را به دنبال دارد. با توجه به افزایش سن کشور، به‌احتمال‌زیاد هزینه‌های خدمات درمانی نیز افزایش می‌یابد و فشار بیشتری به دولت و جیب شهروندان وارد می‌شود؛ بنابراین باید راهکارهای خلاقانه‌تری برای افزایش کیفیت خدمات درمانی و کاهش هزینه‌ها داشته باشیم. با توجه به افزایش تعداد افرادی که از مزایای بازنشستگی استفاده می‌کنند، به‌احتمال‌زیاد شاهد افزایش تنش‌های سیاسی میان نسل‌ها خواهیم بود. همچنین ازآنجایی‌که نسل زد در دنیای دیجیتال زاده شده است، با اشتیاق بیشتری متاورس را می‌پذیرد؛ درحالی‌که شهروندان مسن‌تر کماکان به‌دنبال ارتباط رودررو هستند. بنابراین احتمالاً کسب‌وکارها مجبور می‌شوند دسته‌بندی سفت‌وسخت‌تری میان گروه‌های سنی انجام دهند.
نویسنده
نیتین نوریا مدیر دانشکده‌ی کسب‌وکار هاروارد است.
نظرات شما